Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Başkanı Numan Kurtulmuş, Azerbaycan Telegraf Haber Ajansının sorularını yanıtlayarak, Türkiye-Azerbaycan bağlantıları, terörle gayret, Güney Kafkasya’daki barış süreci ve bölgesel krizlere ait kıymetli değerlendirmelerde bulundu.
TBMM Başkanı Kurtulmuş, Azerbaycan Telegraf Haber Ajansının sorularına şu cevapları verdi:
Türkiye ile Azerbaycan ortasındaki bağlar bugün stratejik müttefiklik seviyesine ulaşmış durumdadır. Önümüzdeki periyotta bu münasebetlerin siyasi, ekonomik ve kurumsal açıdan hangi yeni evrelere taşınmasını öngörüyorsunuz?
“Türkiye ile Azerbaycan ortasındaki bağlantıyı tanım ederken kullanılan “stratejik müttefiklik” tabiri elbette değerlidir. Lakin açıkça tabir etmek gerekir ki bu kavram bağlantılarımızın derinliğini anlatmakta yetersiz kalıyor. Zira stratejik müttefiklik iki farklı ülke ve iki farklı millet ortasında kurulur. Halbuki biz “iki farklı devlet” olsak da “iki başka millet” değiliz. Biz biriz, beraberiz, tıpkı tarihî hafızayı, kültürü ve bahtı paylaşan bir bütünüz. Bu prestijle klasik milletlerarası münasebetler terminolojisi, Türkiye ile Azerbaycan ortasındaki bağı tanımlamakta birden fazla vakit eksik kalmaktadır.
Meselelere ortak bir mukadderat ve gelecek perspektifiyle bakıyoruz. Türkiye ile Azerbaycan ortasındaki ilgiler, klasik manada bir müttefiklikten çok daha öte; ortak bir gelecek inşa eden, bölgesel istikrara taraf veren ve dünyaya örnek teşkil eden eşsiz bir birlikteliktir. Bu güçlü bağın en değerli desteklerinden biri, Sayın Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan ile Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ortasındaki son derece samimi, itimada dayalı, güçlü kardeşlik ve liderlik münasebetidir. Başkanlarımızın ahengi, iki ülke ortasındaki iş birliğini her alanda hızlandıran ve derinleştiren belirleyici bir öge olmuştur.
Parlamentolarımız arasındaki iş birliği, bu birlikteliğin kurumsal yerini güçlendirmektedir. Birlikte yer aldığımız parlamenter asamblelerde, milletlerarası platformlarda ve çok taraflı sistemlerde Türkiye ile Azerbaycan parlamentolarının birden fazla vakit tıpkı kelamı ve manayı farklı sözlerle lisana getirdiklerine memnuniyetle şahit oluyoruz. Bu durum, münasebetlerimizin ne kadar uyumlu ve eşgüdüm içerisinde ilerlediğinin en somut göstergelerinden biridir.
Önümüzdeki periyotta gayemiz, eşsiz birlikteliğimizi daha da ileriye taşıyarak, bilhassa ticaret, güç, ulaştırma ve savunma sanayii alanlarında daha derin bir entegrasyon sağlamaktır.
Parlamentolarımız ortasındaki güçlü diyalog ve eşgüdüm, bu sürecin kalıcı ve sürdürülebilir bir tabana oturmasına katkı sunmaya devam edecektir.”
TBMM ile Azerbaycan Ulusal Meclisi ortasındaki parlamenter diyalog ve karşılıklı ziyaretler münasebetlerin güçlenmesine nasıl katkı sağladı?
“Türkiye Büyük Millet Meclisi ile Azerbaycan Ulusal Meclisi ortasındaki parlamenter diyalog, iki ülke ortasındaki kardeşlik ilgilerinin en sağlam kurumsal desteklerinden birini oluşturmaktadır. Bu nedenle iki parlamento arasındaki iş birliği, yalnızca kurumsal bir yakınlaşma değil, birebir vakitte tek bir milletin iki farklı çatı altında ortak bir irade ortaya koymasının somut göstergesidir.
Aramızdaki güçlü bağların sembolik dönüm noktalarından biri, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in 2004 yılında Cumhurbaşkanı olarak Ankara’ya gerçekleştirdiği birinci ziyarette TBMM Genel Heyetine hitap etmesi ve milletvekilleri tarafından ayakta alkışlanması olmuştur. Bu imaj, bağlarımızın stratejik ittifak istikametindeki kararlılığının parlamenter seviyedeki güçlü sözlerinden biri olarak tarihe geçmiştir.
TBMM, Azerbaycan’ın Karabağ’daki haklı çabası ve toprak bütünlüğünün korunması mevzularında her seviyede kesintisiz ve açık bir takviye sunmuştur. Bu dayanak, memleketler arası parlamenter platformlarda da kararlılıkla lisana getirilmiştir.
Kurduğumuz temaslar sayesinde, iki ülke parlamentoları ortasında güçlü bir itimat, anlayış ve ortak hareket etme kültürü tesis edilmiştir. Memleketler arası parlamenter asamblelerde Türkiye ile Azerbaycan’ın birden fazla vakit birebir tavrı sergilemesi, yakın iş birliğimizin somut yansımasıdır.
Karşılıklı ziyaretler, milletvekilleri ortasında direkt temas imkânı sağlayarak alakaların insani boyutunu güçlendirmektedir. Bu sayede alınan kararlar daha süratli hayata geçirilmekte ve iş birliği alanları daha somut projelere dönüşmektedir.
TBMM ile Azerbaycan Ulusal Meclisi arasındaki parlamenter iş birliği, Türkiye-Azerbaycan alakalarını ileriye taşıyan, derinleştiren ve kalıcı kılan temel sütunlardan biri haline gelmiştir.”
Milletvekilleri ortasındaki direkt irtibat ve temasın artırılması, bağlantıların kalıcılığı açısından ne kadar kıymetlidir? Bu alanda yeni sistemler öngörülüyor mu?
“Milletvekilleri ortasındaki direkt irtibat ve temasın artırılması sayesinde parlamenterler ortasında birliktelik kültürü güçlenmektedir. Parlamenter seviyedeki yakın etkileşim, “tek millet, iki devlet” anlayışının devletin tüm kademelerinde içselleştirilmesini sağlamaktadır.
Stratejik bağlantıların en üst evrakı olan Şuşa Beyannamesi üzere mutabakatların her iki ülkenin meclislerinde onaylanması, müttefiklik münasebetlerini şahsî dostlukların ötesine taşıyarak milletlerarası hukuk açısından bağlayıcı ve kurumsal bir çerçeveye oturtmuştur.
Mevcut düzeneklerin daha aktif kullanılması ve yeni iş birliği alanlarının geliştirilmesi istikametinde çalışmalar sürdürülmektedir. Bilhassa parlamentolar ortası dostluk kümelerinin daha etkin hale getirilmesi, ortak komite toplantılarının artırılması ve memleketler arası parlamenter platformlarda daha yakın eşgüdüm sağlanması öncelikli gayeler ortasında yer almaktadır.
Türkiye ve Azerbaycan’ın birlikte yer aldığı üçlü ve çok taraflı parlamenter düzeneklerin güçlendirilmesi önceliklerimiz ortasındadır. Bu bağlamda, TBMM ve Azerbaycan Ulusal Meclisi’nin Gürcistan, Pakistan ve KKTC Meclisleriyle farklı düzeylerde başlattıkları üçlü diyalog ve iş birliği sistemleri bölgesel sahiplenme ve iş birliğini güçlendirmeyi hedeflenmektedir.”
Terörle gayret güvenlik, siyasi ve toplumsal boyutları içeriyor. Türkiye’nin “terörsüz Türkiye” maksadını siz nasıl tanımlıyorsunuz? TBMM bu amacın gerçekleşmesinde hangi sorumlulukları üstleniyor?
“Terörsüz Türkiye” amacı, ülkemizin huzurunu, demokrasisini ve ortak gelecek iradesini kalıcı biçimde tahkim etme gayesidir. Terörün tüm ögeleriyle tasfiye edildiği, silahın ve şiddetin siyaset alanı dışına çıkarıldığı, vatandaşlarımızın eşit aidiyet hissiyle ortak vatanımıza sahip çıkmaya devam ettiği ve hukuk yerinde toplumsal itimat ikliminin güçlendiği bir Türkiye ülküsünden kelam ediyoruz.
“Terörsüz Türkiye” maksadı, Türkiye’nin iç barışını güçlendirdiği kadar bölgesel istikrara da katkı sunacaktır. Kendi içinde kardeşliğini pekiştiren Türkiye, Kafkasya’dan Balkanlar’a, Orta Doğu’dan Avrupa’ya kadar uzanan geniş coğrafyada daha güçlü, prestijli ve tesirli bir barış gücü olacaktır.
TBMM’nin sorumluluğu burada son derece hayatidir. Meclis, ulusal iradenin merkezi olarak tahlilin legal yeri, ortak aklın adresi ve demokratik siyasetin ana kurumudur. TBMM’de kurulan Ulusal Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Kurulu çalışmalarıyla farklı siyasi görüşleri, toplumsal talepleri ve alandan gelen değerlendirmeleri birebir masa etrafında buluşturduk ve nihayetinde nitelikli çoğunlukla geçen bir rapor hazırladık.
TBMM olarak görevimiz, milletimizin ortak iradesini hukukla, demokrasiyle ve sabırlı siyaset lisanıyla kalıcı sonuca taşımaktır.”
Karabağ Savaşı sonrasında ortaya çıkan yeni jeopolitik tabloyu nasıl değerlendiriyorsunuz? Bu sürecin bölgesel istikrarlara tesiri nedir? Türkiye-Azerbaycan bağlarında “kardeşlik hukukunun” memleketler arası bağlantılardaki karşılığı sizce nedir?
“Türkiye ile Azerbaycan ortak bir bahtın ve uğraşın sahibidir. Bu nedenle aramızdaki bağ, yalnızca stratejik bir iş birliği değil; ortak acıların, sevinçlerin ve zaferlerin inşa ettiği derin ve sarsılmaz bir kardeşliktir.
Karabağ’da otuz yıllık haksızlığın son bulması ve hasretin sona ermesi Türkiye’de de büyük bir sevinç oluşturmuş, ortaya çıkan sonuç hepimiz için derin bir gurura dönüşmüştür. Bakü ne kadar sevindiyse, Ankara da o kadar sevinmiştir.
Karabağ Savaşı sonrasında ortaya çıkan tabloyu yalnızca bir askeri zafer olarak kıymetlendirmek eksik olur. Bu süreç, Güney Kafkasya’da uzun yıllardır devam eden haksız statükonun sona erdiği ve yeni bir jeopolitik sistemin inşa edilmeye başlandığı bir dönüm noktasıdır.
Azerbaycan’ın toprak bütünlüğünü tekrar tesis etmesiyle birlikte, bölgede artık geçmişin krizlerini değil, geleceğin iş birliği imkanlarını konuştuğumuz bir safhaya geçilmiştir.
Bu yeni devrin en kritik başlıklarından biri, bağlantısallık projeleridir.
Türkiye, Azerbaycan, Gürcistan ve ileride Ermenistan’ın iştirakiyle hayata geçirilecek yeni projeler, mevcut projelerle birlikte, Güney Kafkasya üzerinden Orta Asya’dan Avrupa’ya uzanan kesintisiz bir ticaret ve ulaşım sınırının omurgasını oluşturarak bölgenin lojistik haritasını değiştirecek stratejik bir adımdır. Bu gelişmeler, Türk dünyasının ekonomik entegrasyonunu hızlandıracak ve bölgesel refahı artıracaktır.
Böylesi bir jeopolitik tabloda Türkiye ile Azerbaycan ortasındaki bağların mahiyetini gerçek tanımlamak büyük ehemmiyet taşımaktadır. “Kardeşlik hukuku” olarak isimlendirdiğimiz anlayış, yalnızca ortak çıkarlara dayalı bir iş birliği değil; ortak tarih, kültür, acılar ve zaferler üzerine inşa edilmiş bir irade birliğidir.
Kardeşlik hukuku, bugün yalnızca askeri alanda değil; güç güvenliğinden savunma sanayiine, ulaştırmadan kültürel etkileşime kadar geniş bir alanda güçlü iş birliklerini söz etmektedir. Karabağ zaferi kardeşlik hukukunu alanda somutlaştırmış; Şuşa Beyannamesi ile birlikte ilgilerimiz hukuken tescillenmiş, kurumsallaşmış ve bölgesel tertip kurucu bir ittifak modeline dönüşmüştür.”
Türkiye ve Azerbaycan iş birliği Güney Kafkasya’nın geleceğini nasıl şekillendiriyor? Güney Kafkasya’da kalıcı barışın tesis edilmesi için hangi temel adımların atılması gerekiyor? Bölge için öngördüğünüz vizyon nedir?
“Güney Kafkasya’da ortaya çıkan yeni tabloyu değerlendirirken sıkıntıyı yalnızca bir savaşın sonucu olarak görmek yanlışsız değildir. Karabağ Zaferi ile oluşan yeni periyotta problem, geleceğin barışını ve ortak refahını inşa edebilmektir.
Türkiye ile Azerbaycan arasındaki iş birliği, yeni devrin kurucu ögelerinden biridir. Şuşa Beyannamesi ile iki ülke ortasındaki dayanışmayı askeri, siyasi ve ekonomik alanlarda derin bir entegrasyona dönüştürerek, bölgesel istikrarlar açısından yeni bir güvenlik ve istikrar yeri oluşturmuş durumdayız.
Bölgeyi rekabet ve çatışma alanı olmaktan çıkararak, iş birliği, entegrasyon ve ortak kalkınma üreten bir havzaya dönüştürmek istiyoruz. Bu anlayış, Türk Dünyası 2040 Vizyonu ile de uyumlu bir formda, tüm kurumsal yapıları kapsayan bir bölgesel mimariyi hedeflemektedir. Bölgede kalıcı barışın tesis edilmesinin yolu, tüm bölge ülkelerinin ortak bir irade oluşturmasından geçmektedir.
Elbette kalıcı barışın tesisi için somut adımların atılması gerekmektedir. Azerbaycan ile Ermenistan ortasında egemenlik ve toprak bütünlüğüne hürmet temelinde kapsamlı bir barış muahedesinin imzalanması, sonların netleştirilmesi ve ulaştırma sınırlarının açılması bu sürecin temel taşlarıdır.
Bölgedeki olağanlaşma süreçlerinin ilerletilmesi, Karabağ’da yine imar ve ekonomik entegrasyonun sağlanması ve barış sürecini baltalamaya yönelik tahriklere karşı ortak bir duruş sergilenmesi büyük değer taşımaktadır.
Azerbaycan ve Ermenistan ortasında son barış tarafında kat edilen aradan memnuniyet duyuyor, kalıcı barış muahedesine ulaşılmasını temenni ediyoruz. Türkiye-Ermenistan olağanlaşma süreci bu gelişmelere paralel biçimde ilerlemeye devam edecektir.”
Türk Devletleri Teşkilatı son yıllarda siyasi, ekonomik ve kültürel alanlarda daha görünür bir aktör haline geliyor. Bu yapının gelecekte daha kurumsal ve tesirli bir memleketler arası güç haline gelmesi için hangi adımların atılması gerektiğini düşünüyorsunuz?
“Türk Devletleri Teşkilatı’nın son yıllarda ortaya koyduğu gelişim, bu yapının ortak gelecek inşa etme iradesinin kurumsal bir tabirine dönüştüğünü göstermektedir. Önümüzdeki devirde asıl amaç, TDT’yi global ölçekte faal ve sonuç üreten bir milletlerarası tertip haline getirebilmektir.
Dönüşümün en kıymetli desteği, Türk Dünyası 2040 Vizyonu’dur. Vizyonun hayata geçmesi, hazırlanan strateji dokümanlarının kararlılıkla uygulanmasına bağlıdır. Bu çerçevede, Teşkilatın memleketler arası görünürlüğünü artırmak emeliyle geliştirilen TDT+ düzeneğinin faal biçimde işletilmesi ve global aktörlerle istikrarlı alakaların güçlendirilmesi kıymet taşımaktadır.
Kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi bir öteki temel başlıktır. Sekretaryanın daha aktif çalışması, bilhassa mali ve teknik alanlarda uzmanlaşmanın artırılması ve Aksakallar Kurulu üzere deneyim odaklı yapıların daha faal kullanılması, Teşkilatın kurumsal kapasitesini artıracaktır.
Ekonomik alanda ise daha somut adımlar atılması gerekmektedir. Türk Yatırım Fonu’nun daha aktif hale getirilmesi ortak projelerin önünü açacak, ticari mahzurların kaldırılması ve ulaştırma mutabakatlarının hayata geçirilmesiyle bölge içi ekonomik etkileşim güçlenecektir.
Türk dünyasını fizikî olarak birbirine bağlayacak ve bölgeyi global ticaretin kıymetli çizgilerinden biri haline getirecek projeler çok kritiktir. Ulaştırma, gümrük ve dijital alanlarda geliştirilecek ortak modeller, bölgesel ahengi ve dayanıklılığı artıracaktır.
Güvenlik ve siyasi iş birliği açısından yeni bir anlayış gelişmektedir. Türkiye ile Azerbaycan ortasında imzalanan Şuşa Beyannamesi, daha geniş bir coğrafyada uygulanabilecek bir dayanışma modelinin birinci örneği olarak görülmelidir. Bu yaklaşımın vakitle teşkilatın bütününe yayılması, ortak bir güvenlik perspektifinin oluşmasına katkı sağlayacaktır.
Sosyo-kültürel bütünleşme, bu sürecin en temel desteklerinden bir başkasıdır. Ortak tarih şuurunun korunması, eğitim alanında iş birliğinin artırılması ve kültürel bağların güçlendirilmesi TDT’nin sağlam temeller üzerinde yükselmesini sağlayacaktır.
Liderler, parlamentolar ve halkların irade ve kararlılığı sürdüğü surece, Teşkilat bölgesel iş birliği yeri olmanın ötesine geçerek; global ölçekte taraf verici bir güç merkezi haline kesinlikle gelecektir.”
Türkiye, dış siyasetinde barışı, diplomasiyi ve bölgesel istikrarı temel alan bir çizgi izlemektedir. Bu çerçevede, İran ile yaşanabilecek muhtemel bir tansiyonda Türkiye’nin rastgele bir askeri çatışmanın tarafı olmaktan uzak durarak barışın korunması ve diplomatik tahlil yollarının güçlendirilmesi istikametindeki yaklaşımını nasıl değerlendiriyorsunuz?
“Türkiye’nin dış siyaseti, barışı, istikrarı, diplomasiyi ve müzakereyi temel alan bir anlayış üzerine heyetidir. Biz tansiyonları düşüren, diyaloğu güçlendiren ve tahlili önceleyen bir yaklaşımın temsilcisiyiz.
Türk devlet geleneği, yüzyıllar boyunca yalnızca askeri kudretiyle değil; aklı, feraseti ve diplomasiyi önceleyen yaklaşımıyla varlık göstermiştir. Güçlü olmasına karşın gücünü hoyratça kullanan değil; gerektiğinde caydırıcılığını ortaya koyan, lakin her vakit kelamın, müzakerenin ve adil tahlilin peşinde olan bir anlayışı temsil etmiştir.
Bugün de birebir devlet aklıyla hareket eden Türkiye, diplomasiyi merkeze alan yaklaşımını kararlılıkla sürdürecek; gücünü barışı tesis etmek için kullanan bir ülke olmaya devam edecektir.
Bu çerçevede, bölgemizdeki tüm problemlerin tahlilinde temel yolun diplomasi ve müzakere olduğu açıktır. Gerçekten ABD ve İsrail’in İran’a saldırarak başlattığı ve İran’ın da kimi bölge ülkelerine saldırmasıyla devam ettirdiği savaşta görüldüğü üzere, çatışmalar tüm bölgeyi içine çeken bir istikrarsızlık dalgasına dönüşme riski taşımaktadır. Böylesi bir durumda Türkiye, üzerine düşen sorumluluğu yerine getirmiş, krizin daha büyük bir felakete dönüşmemesi ismine ağır bir diplomatik uğraş ortaya koymuştur.
Bölgemizde yaşanabilecek her türlü tansiyonun, bilhassa İran üzere komşu ve kıymetli bir devletle ortaya çıkabilecek ihtilafların askerî formüllerle değil; diyalog ve diplomasi yoluyla çözülmesi gerektiğine inanıyoruz. Başta Pakistan olmak üzere bölgesel aktörlerin arabuluculuk yahut kolaylaştırıcılık uğraşlarını destekliyoruz.
Unutmamak gerekir ki, bu coğrafyada çıkacak her tansiyon, her savaş geniş bir havzayı etkileyen sonuçlar doğurmaktadır. Bu nedenle kalıcı istikrarın yolu, memleketler arası hukuk yerinde, egemenlik haklarına hürmet temelinde ve karşılıklı itimat inşa edilerek ilerlemekten geçmektedir.”
Kaynak: Haber7
